De bolletjesmensen van Aristophanes vormen een van die mythische spiegels waarin de mens zichzelf onverwacht herkent: een verhaal dat begint als een komische vertelling, maar eindigt als een subtiele ontleding van ons verlangen naar heelheid. Wanneer Aristophanes in Plato’s Symposium zijn beroemde mythe vertelt, schetst hij geen verheven, engelachtige wezens, maar ronde, dubbele mensen - krachtig, lichtzinnig en dartelend door de wereld alsof niets hen kon breken. Ze waren compleet en zelfgenoegzaam, bijna té vol van zichzelf. Juist daarom, zo vertelt Aristophanes, werden ze door de goden gesplitst: niet uit wreedheid, maar uit een soort kosmische noodzaak. Te veel heelheid kan gevaarlijk zijn; te veel autonomie kan de wereld uit balans brengen.
In die scheur, in het moment waarop de bolletjesmens in tweeën valt, ontstaat iets wat wij herkennen als het begin van het menselijke bestaan: de ervaring van gemis. Niet het dramatische gemis van een tragedie, maar het stille, onderhuidse gemis dat als een dunne draad door het leven loopt. Aristophanes suggereert dat liefde geen zoektocht naar romantiek is, maar naar herstel - een poging om terug te keren naar een vorm die we nooit meer volledig kunnen bereiken. De geliefde wordt daarmee niet onze voltooiing, maar een herinnering aan een verloren heelheid: een echo van de ronde vorm die ooit vanzelfsprekend was.
Toch is het interessant dat Aristophanes zijn mythe niet als een klaagzang vertelt. Er zit humor in, lichtheid, een bijna speelse erkenning dat de mens nu eenmaal een wezen is dat zoekt. De bolletjesmensen zijn geen tragische figuren; ze vormen eerder een poëtische verklaring voor onze neiging om naar elkaar toe te bewegen - soms onhandig, soms wanhopig, soms met een tederheid die onszelf verrast. In hun oorspronkelijke vorm waren ze te sterk, te snel, te vol van zichzelf. Pas in hun gebrokenheid ontstond ruimte voor verlangen, voor nabijheid, voor het subtiele spel van aantrekken en afstoten dat menselijke relaties vormgeeft.
Misschien ligt daarin de diepere schoonheid van Aristophanes’ verhaal: het gaat niet om het herstellen van een oude vorm, maar om het leren leven met een nieuwe. De scheur wordt niet geheeld; hij wordt bewoond. Liefde wordt geen fusie, maar een dans rond een ontbrekend midden. En in die dans ontstaat iets wat de bolletjesmens nooit heeft gekend: kwetsbaarheid, aandacht, de mogelijkheid om zich met een ander te verbinden zonder zichzelf te verliezen.
Zo wordt de mythe een zacht filosofisch gebaar: een herinnering dat onze incompleetheid geen fout is, maar een uitnodiging. We zoeken misschien niet naar iemand die ons rond maakt, maar naar iemand met wie we de ronding kunnen herinneren. De mens is, in al zijn fragmentarische schoonheid, misschien juist daarom in staat zo diep lief te hebben: omdat hij ooit heel was en nu weet dat heelheid slechts nog in momenten bestaat - in aanrakingen, in blikken, in het stille weten dat twee helften elkaar nooit volledig zullen sluiten, maar samen wel een nieuwe vorm kunnen vinden.
Misschien is liefde uiteindelijk niet het vinden van de ontbrekende helft, maar het leren leven in de ruimte tussen twee mensen.
J.J.v.Verre.
Inspiratiebron:
De “ bolletjesmensen “ komen uit Plato’s Symposium. In dit werk vertelt de toneelschrijver Aristophanes dat mensen ooit ronde, dubbele wezens waren, met vier armen, vier benen, twee gezichten en twee geslachtsdelen. Er waren drie soorten: man-man, vrouw-vrouw en man-vrouw (androgyn). Ze waren zo krachtig dat de goden hen uit angst in tweeën spleten. Sindsdien zoekt iedere helft naar haar verloren wederhelft, in een poging de oude eenheid te herstellen. Zo verklaart de mythe waarom liefde kan worden ervaren als een verlangen naar een heelheid die ooit bestond.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten